ҲАМӮ – ҲАМ Ӯ

Равшан аст, ки ин калима аз ду ҷузъ – ҳиссаи таъкидии «ҳам» ва замири (ҷонишини) «ӯ» иборат аст. Дақиқан мисли «ҳамон» ва «ҳамин», ки аз «ҳам» ва «он», «ҳам» ва «ин» иборат мебошанд. Аммо баракси «ҳамон» дар навиштори имрӯзӣ ҳамеша ба сурати ҷузъҳои ҷудо (ҳам ӯ) навишта мешавад ва танҳо дар мавридҳои хос, ки ҷанбаи таъкидии «ҳам» зиёд ва махсус аст, ба кор бурда мешавад. Масалан, «Ҳам шумо ва ҳам ӯ ин китобро хондаед». Дар матнҳои классикӣ, хусусан назм, ин таркиб мисли «ҳамон» зиёд ба назар мерасад ва ғолибан яклухт (яклахт) (همو)навишта мешавад:

АДРЕС - НИШОНӢ - СУРОҒА

Суроғ дар забони форсӣ-тоҷикӣ иқтибоси туркӣ буда, ин вожа дар фарҳангҳои куҳан, бинобар осори чанде аз гузаштагон ба гунаи суроғ (سراغ) омадааст. Дар фарҳангномаҳо аз ин маъниҳои вожаи суроғ ёд мешавад: ҷустуҷӯ, кофтуков; интизор; нишон, асар, аломат; дарак, хабар. Вожаи суроғ дар ин маъниҳо дар осори Ҳозиқ, Сайидо, Савдо, Ҷомӣ, Бедил ва чанд адибони дигар ба кор рафтааст.
Дар «Луғатнома»-и Деҳхудо «суроғ»  (سراغ) чунин

Саридастӣ, на «тезтайёр»!

Вақте мушоҳида мешавад, ки дар сардари баъзе ошхонаҳо навиштаанд «тезтайёр», яъне таомҳое, ки ба зудӣ омода мешаванд, афсӯс мехӯрам, ки чаро калимаи зебои «саридастӣ» (сардастӣ, сардастакӣ), ки дар мардум дақиқан ба ҳамин маъно роиҷ аст, аз доираи таваҷҷуҳ берун мондааст. Ба наздикӣ «зудтайёр»-ро ҳам дар ҷое дидам. Инҳо қолаббардориҳо аз забони хориҷӣ аст, агарчи нависандагон ин ҷо ибтикоре ҳам нишон додаанд, яъне ибораро (...

Салом ва дуруд

“Салом” яке аз пурмаънотарин калимаҳои арабии иқтибосӣ дар забони мост, ки ҳамтои куҳани тоҷикии он "дуруд" мебошад. Ҳама маъноҳои аслӣ ва маҷозии “салом” мусбат аст: сулҳ, оштӣ, дуруд, саломат, поку барӣ будан аз айбу нуқс, итоат, хайру хубӣ ва ғайра. Ислом низ аз ҳамин реша аст.
Зоҳиран маънои ин калима ба ҳар яки мо ошност ва зарурати баррасии он дар миён нест, аммо сабаби руҷуъ ба ин мавзӯъ он шуд, ки боре як барномаи радиоӣ махсуси баҳс дар мавриди

Саҳифа-сафҳа-“саҳфа”

Ин ду калимаи ҳаммаъно ба сурати “саҳифа” ва “сафҳа” (صحیفه و صفحه) дуруст мебошанд вале “саҳфа”, ки дар навиштори имрӯзӣ зиёд ба назар мерасад ғалат аст ва дар матнҳои пешин ҳеч намунае барои он надорем. Дар фарҳангҳо, аз ҷумла “Фарҳанги Амид” ва “Фарҳанги Муин” “саҳифа” чунин маънидод шудааст: “Саҳифа (исм) нома, китоб, Мусҳаф (Қуръон); 2) варақ (коғази китоб); ҷамъ: саҳоиф, суҳуф; 3) рӯйи замин, ё саҳифаи теғи саҳар яъне рӯшноии субҳи козиб;

Кориз ё корез?

Дар Душанбе муассисае ҳаст, ки барои ҳар сокини шаҳр ошност: Корхонаи воҳиди давлатии обу корез. Шояд ин ном дар дигар шаҳрҳоямон низ бошад, чи бад зуд сироят мекунад ва ғалат сареъан интишор меёбад. Мо ба ин ном ду эрод дорем: дар мавриди эроди аввал, ки марбут ба «корхонаи воҳид» аст, қаблан ибрози назар кардем, ва аммо эроди дувум марбут ба «корез» аст, ки худ ду иштибоҳ дорад: аввал ин вожа на бо «ё»-и маҷҳул (е), балки бо «ё»-и маъруф навишта

Кадоме дуруст: ҳамоса, ҳаммоса ё хамоса?

Шарҳи нисбатан муфассали ин калима (ба сурати “ҳамоса”) дар “Фарҳанги Муъин” чунин дода шудааст: 1 (масдар) далерӣ кардан, шуҷоат намудан. 2 (исм) далерӣ, диловарӣ, шуҷоат. 3(исм) раҷаз, урҷуза. 4(адаб.) навъе аз шеър, ки дар он аз ҷангҳо ва диловариҳо сухан раввад, шеъри размӣ, шеъри ҳамосӣ.
Дар адабиётшиносии тоҷик аз даҳаи 80 ба баъд ин калима ҷойгузини истилоҳи адабиётшиносии “эпос” ва калимаи “ҳамосӣ”