Сироҷиддин Икромӣ: “Моҳӣ дар шаст” андешаро дигар мекунад
Шоми 13.02.2026. чун аз тамошои филми коргардони шинохта Муҳиддини Музаффар “Моҳӣ дар шаст”, ки дар толори ошёнаи 9-уми Китобхонаи миллӣ ба намоиш гузошта шуда буд, берун омадам, хостам то хасташавӣ пиёда равам, зеро дар ҳавои боронӣ қадамзаниро дӯст медорам, аммо пеш омадани зарурат маҷбурам кард, ки раъй дигар бикунам. Ба таксӣ савор шудам. Баъди салому фаҳмондани суроға ба ронанда муҳри хомӯшӣ бар лаб задам. Наметавонистам ҳарфе бигӯям, зеро андешаҳои марбут ба филми мавриди назар сахт гирифторам карда буданд.
Симоҳои қаҳрамонҳои он – Самади буҷулбоз, Нигора Ашӯроваи мураббии мактаб-итернат, Далери таълимгирандаи ин мадраса ва мӯйсафеди навадсолаи нуронӣ аз пеши назарам дур намерафтанд. Филми хуб мисли китоби хуб ҳамин гуна доман мегирад. Наваддарсади воқеае, ки коргардон ба ҷамъи ҳамкоронаш баъди ҷаҳду талошу заҳматҳои зиёд рӯйи пардаи синамо овардааст, дар роҳ сурат мегирад. Ин дар худ рамз дораду ҳикмату панду паём. Зиндагӣ барои ҳар фард ба роҳ мемонад, роҳе, ки дар худ шебу фароз ва гардишҳои бешумор дорад. Қаҳрамонҳои филм ин роҳи тулониро бо паси сар кардани монеаҳову ноумедиҳову пешпохӯриҳо паси сар мегузоранд, дари саодату хушбахтиро ба рӯйи худ боз менамоянд. Ҳам Самад, ҳам ҳамсари ӯ Нигора Ашӯрова ва ҳам Далери хурдакак аз зиндагӣ зарба хӯрдаву ранҷ кашидаанд. Самад бо сар задани як хушунати оилавӣ, ки бар асари тақсимоти мероси падар рух додааст, бо ранҷонидани пайвандон тарки хонаи падарӣ кардаву роҳи бозгашт ба онро ба рӯйи худ барои ҳамеша баста, роҳи рафъи алами хешро дар саргармӣ ба буҷулбозӣ меёбад. Ҳамсараш Нигора дар ҳоли ҳамлдорӣ ба вақти тамизи хона, шустани шишаҳои тиреза, афтода, кӯдак вайрон мекунад ва бо ин аз дидани рӯйи фарзанд барои ҳамеша худро маҳрум месозад. Модари сангдил бо пеш омадани ҳолати ғайриитизор аз баҳри ягона фарзандаш Далер мебарояд…
Самад ҳарчанд ронандагӣ мекунад, чун ҳамеша дар буҷулбозӣ зарари моддӣ мебинад, дар ҳолати харобии руҳӣ қарор дорад ва барои баровардани ниёзи худ бо Нигора тундгӯйӣ мекунад. Барои тамошобини ҳушманд пинҳон намемонад, ки чунин муносибати ӯ бо ҳамсар танҳо барои дарёфти маблағ ба хотири буҷулбозӣ нест, балки аз ҳисси рашк рӯ задааст, рашк ба Нигора, ки ба шогирдаш Далери хурдакак ҳамчун ба фарзанди худ сахт муҳаббат дорад. Сарнавишти қаҳрамонҳо якранг нест. Ҳамин мавзуъро печидатар гардонидааст. Самад дар муқобили пири навадсола меистад. Нигора Ашӯрова дар муқобили модари Далер. Пирмардро хумори модари аз дунё реҳлаткарда маҷбур месозад, пойи пиёда чанд киломметрро тай карда, ба зиёрати оромгоҳи модар равад, аммо Самади нисбатан ҷавон барои моли дунё ёди модарро аз зеҳнаш зудудаву адои қарзи фарзандӣ ба ёдаш намерасад. Нигора дар ҳасрати фарзанд месӯзаду хумори модарии худро бо меҳрубонӣ нисбат ба Далер мешиканад, аммо модари шогирди ӯ баръакс, аз баҳри ин неъмат баромадаву ҷигарбандашро суроғ намекунад. Далер ташнаи дидори модар аст… Агар ҳамаашро гӯям, завқи тамошоро аз миён мебарад. Бо он чи гуфтем, кифоят мекунем. Аммо ногуфта наметавон, ки як гардиши ғайриинтизор дар роҳи зиндагӣ метавонад ҳамаро тағйир диҳад. Дар филми “Моҳӣ дар шаст” дар меҳвари ин таҳаввулот Далер меистад, Далери қобил, боақл, ҳушёру зирак ва рамузфаҳм. Барояш муяссар мегардад, ки назару нигоҳу ақидаи ҳамсафари буҷулбози худро куллан дигар бикунад, ӯро дигарбора ба сӯйи хонаи падарӣ баргардонад, дари саодату хушбахтиро ба рӯйи муаллимаи хеш во намояд…
Филм аз нигоҳи мавзуъ, коргардонӣ, бандубаст, нақшофарии ҳунармандон шоистаи таҳсину офарин аст. Ҳунармандон нақш наофариданд, зиндагӣ карданд. Самимона дасти ҳар кадоми онҳоро мефишорам.
Хулоса, “Моҳӣ дар шаст”-ро бояд дид. Ҳамин ки дидед, дигар дар зеҳни шумо барои андешаи “синамои тоҷик пеш намеравад”, дақиқан, ҷо намемонад…
Сироҷиддин Икромӣ.
Ин навишта аз саҳифаи
муаллиф дар Фейсбук бозчоп шуд.