Абдулҳусайни Зарринкўб: “Бо корвони ҳулла”
Соли 2024 чопхонаи “Пайванд” китоби донишманди маъруфи Эрон, устод Абулҳусайни Зарринкӯбро бо номи “Бо корвони ҳулла” дар таҳия ва тавзеҳи Шодӣ Шокирзодаи Нӯъмонпур ва Райҳон Муҳаммадаминзодаи Соҳибназар мунташир кард. Китоб шомили сӣ мақолаи арзишманди адабиётшиноси шинохта Абулҳусайни Заррикӯб буда, дар хусуси зиндагӣ ва осори сӣ тан адиби маъруфи форсу тоҷик, аз Устод Рӯдакӣ то Аллома Деҳхудо мебошад.
Муқаддимаи китоб ба қалами худи устод Зарринкӯб навишта шуда ва лозим донистем дар оғоз онро комил биёварем ва дар фурсатҳои баъдӣ баъзе аз мақолоти ҷолибро низ ба хонандагони худ расонем.
МУҚАДДИМА
Дар бораи шоирони мо муҳаққиқону адибон то кунун сухани бисёр гуфтаанд ва дар ин боб басе душвориҳоро низ осон кардаанд. Шакк нест, ки баъзе аз он чи онҳо бо диққату кунҷковии ҳушмандона баррасӣ ва таҳқиқ кардаанд, худ арзиши бисёр надорад ва гаҳ- гоҳ таҳқиқоташон мисдоқи воқеии “ҳаёҳўи бисёр барои ҳеҷ” шудааст, лекин бисёре аз он таҳқиқот низ моддаву замина аст барои накду доварии дуруст дар боби шоирон. Дуруст аст, ки барои шинохтани Рўдакӣ ва шеъри ў ҳоҷат бад- он нест, ки таърихи Мовароуннаҳр аз қадимтарин айём то рўзгори мо дониста шавад, аммо аз таҳқиқи дуруст дар боби асри Рўдакӣ бозмондаи шеъри ўро беҳтар метавон фаҳмид. Чунон ки барои таҳқиқ дар аҳвол ва осори Ҳофиз низ албатта, лозим нест, ки ҷуғрофиёву таърихи Форс аз оғози аҳди ислом баррасӣ шавад, аммо таҳқиқ дар ҳаводиси ҷории он аср фаҳми шеъри вайро, ки бад-он ҳаводис ишоратҳо дорад, осон хоҳад кард. Нуқта дар ҳамин ҷост, ки мунтақид дар баҳс роҷеъ ба ҳар шоир то куҷо бояд дур биравад? Чун дар ҳамаҷо ҷо кофӣ нест, ки нависанда бидонад чӣ бояд бинависад, мавориде ҳам ҳаст, махсусан бояд инро бидонад, ки он чи набояд бинависад, кадом аст. Дар ҳақиқат ҳамин ҷост, ки завқу фаҳми наққоду муҳаққиқи воқеӣ ба дуруст маълум мешавад ва ҳамин ҷост, ки бисёре гаронҷонон мелағзанд ва ба хато мераванд…
Боре, муҳаққиқони мо бо диққату ҳавсалае, ки ғолибан дархўри таҳсин ва гоҳ мояи эъҷоб аст, дар бораи бисёре аз шоирони гузашта сухани худро гуфтаанд ва акнун навбати наққодон аст, ки дар ин боб бадоварӣ бархезанд, осори шоирони гузаштаро ба мизону маҳаки дуруст бисанҷанду нақд кунанд ва арзиши ҳар якро дар арзагоҳи адабу ҳунари ҷаҳонӣ ба ҷо оваранд. Друст аст, ки нақди имрўзи мо, хосса, он чи дар рўзномаҳову маҷаллаҳо ва дар муқаддимаи китобҳо бад- ин ном хонда мешавад, бозориву сатҳӣ ва олуда ба ағроз аст, аммо дастикам дар бораи гузаштагон ҳанўз он мояи норавоӣ дар миён нест ва ҳанўз касоне ҳастанд, ки битавонанд дур аз таассуб ва махсусан, дур аз ҷаҳолати омиёна ба ин муҳим даст бизананд. Ин корест, ки акнун дар адабиёти мо зарурат дорад ва шуданист. Дар ҳақиқат, имрўз дигар наметавон он чиро “таърихи адабиёт” ва “сабкшиносӣ” мехонанд, аз қаламрави “нақди адабӣ” берун шумурд, чун он чи насли имрўз аз наққоду адиб мехоҳад, фаҳми дурусти шеъру адаби гузашта ва қазовати дуруст дар он боб аст. Таҳқиқ дар саргузашти шоир ва муҳити ў, мутолиа дар нусхаҳои мавҷуд аз осори шоир, шеваи забону баёни ў ва ин гуна мабоҳис, агарчи дар ҷои худ муҳим аст, лекин ба ҳар ҳол ҷуз бад- он кадр, ки зарурат дорад, матлуб нест ва ифрот дар ин баҳсҳо сабаб хоҳад шуд, ки мардум, хосса, ҷавонон, аз адаби воқеӣ, ки матлуби онҳост, маҳҷур бимонанд ва беҳуда дар ҷустуҷўи он чи матлуб нест, саргашта шаванд.
Аз ин рўст, ки дар китоби ҳозир саъй рафтааст то дар накду баҳси осори шоирон роҳҳои тозае паймуда ояд. Дар ин замина низ аз ҳосили кори муҳаққиқон баҳраи бисёр гирифта шудааст ва агар дар накди ҳунару андешаи широн тозагиҳое дар он ҳаст, ҷои он дорад, ки таваҷҷўҳ бад- он узрхоҳи нуқсҳое бошад, ки заъфу нуқси башарӣ дар камтар асареро нишон медиҳад. Умед аст, ки ин маҷмуа барои ҷавонону донишҷўён фаҳми шеъри гузаштагонро то ҳадде осон кунад ва дастикам шавқу алоқа ба шеъру адабро дар онон бияфзояд.
Теҳрон, меҳрмоҳи соли 1347.
Абдулҳусйни Зарринкўб.
Хоҳишмандн имкон доранд “”Бо корвони ҳулла”-и Абулҳусайни Зарринкӯб дар Китобхонаи миллӣ бихонанд.
Таҳияи Фархунда Шокирова,
мутахассиси шуъбаи абонементи
байникитобхонавӣ ва таҳвили ҳуҷҷатҳои электронӣ.