Истиқлол ва нақши Китобхонаи миллӣ дар ҳифзи таърих ва таҳкими худшиносии миллӣ

«Китобхонаҳо бояд ба маркази муҳимми илму фарҳанг табдил дода шаванд, зеро китоб маҳсули ақлу заковати мардуми соҳибтамаддун, омили асосии ҳифзи фарҳанги миллӣ ва яке аз муҳимтарин воситаҳои маърифатнок кардани аҳли ҷомеа буда, қобилияти сухандониву суханрониро сайқал медиҳад, доираи андешаву тафаккур ва ҷаҳонбинии инсонро васеъ ва ӯро ба роҳи дурусти зиндагӣ раҳнамоӣ мекунад».

Эмомалӣ РАҲМОН

(Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон,

Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

ба Маҷлиси Олӣ аз 26.12.2019)

Дар таърихи навини тоҷикон Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бузургтарин рӯйдоди сарнавиштсози миллӣ ба шумор меравад, зеро маҳз он заминаҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ, фарҳангӣ ва маънавии эҳёи давлатдории миллӣ, таҳкими низоми идоракунии давлатӣ ва ташаккули модели муосири рушди ҷомеаи тоҷикро фароҳам овард. Аз 9 сентябри соли 1991 инҷониб Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳи мураккаб, вале пурифтихори давлатсозии миллиро тай намуда, марҳалаҳои ҳассоси ташаккул ва таҳкими давлатдории навини худро паси сар кард. Даврони истиқлол барои эҳёи пояҳои давлатдории миллӣ, ташаккули низоми муосири идоракунии давлатӣ, таҳкими арзишҳои миллӣ ва фароҳам овардани заминаҳои рушди устувори сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар нақши калидӣ гузошт.

Аз ин рӯ, 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санаи муҳими таърихӣ, балки имконияти арзёбии илмии таҷрибаи давлатсозии миллӣ, дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ ва натиҷаҳои рушди ҷомеаи тоҷик дар давраи навини таърихӣ мебошад.

Аз дидгоҳи назарияи давлатдорӣ, истиқлол на танҳо ифодаи соҳибихтиёрии сиёсӣ, балки зуҳури худмуайянкунии тамаддунӣ ва таърихии миллат ба шумор меравад; он ба ҷомеа имконият фароҳам меорад, ки бо такя ба арзишҳои таърихӣ, забонӣ ва фарҳангии худ самти мустақили рушди хешро муайян намояд. Дар ин замина, нақши муассисаҳои фарҳангӣ, бахусус китобхонаҳо, ҳамчун зерсохторҳои стратегии ҳофизаи иҷтимоӣ ва омили муҳими таҳкими амнияти маънавии давлат аҳаммияти хосса пайдо мекунад. Китобхона дар чунин шароит на танҳо ҳамчун махзани нигоҳдории китоб, балки ҳамчун маркази ташаккули маърифат, таҳкими тафаккури таърихӣ ва интиқоли сармояи маънавии миллат ба наслҳои оянда баромад менамояд.

Дар раванди таърихӣ ва фарҳангии рушди давлатдории миллӣ Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллӣ» мавқеи хосса ва аҳаммияти стратегӣ дорад. Тибқи маълумоти расмӣ, таърихи ташаккули ин муассиса ба соли 1933 бармегардад ва он дар даврони соҳибистиқлолӣ ба яке аз марказҳои бузурги илмию фарҳангӣ ва иттилоотии кишвар табдил ёфтааст. Ин таҳаввулот на танҳо натиҷаи рушди инфрасохторӣ, балки ифодагари тағйири мақоми китобхона аз ниҳоди анъанавии хидматрасонии китобдорӣ ба муассисаи стратегии давлатӣ дар самти ҳифз, ташаккул, таҳқиқ ва интиқоли захираҳои маънавию иттилоотии ҷомеа мебошад. Дар шароити истиқлоли давлатӣ, Китобхонаи миллӣ ба яке аз ниҳодҳои калидии ҳифзи ҳофизаи таърихии миллат, рушди маърифати ҷомеа, густариши дониш ва таҳкими худшиносии миллӣ табдил ёфтааст.

Боиси таъкид аст, ки саҳми Китобхонаи миллӣ дар таҳкими пояҳои истиқлоли давлатӣ ва рушди ҳувийяти миллӣ бояд дар чанд сатҳи ба ҳам пайванди фаъолияти он мавриди баррасӣ қарор гирад.

Нахуст, ин муассиса тавассути ҷамъоварӣ, ҳифз ва муаррифии манбаъҳои хаттӣ, нашрияҳо, китобҳои нодир ва осори илмӣ дар ҳифзи пайдарпайии таърихӣ ва ҳофизаи фарҳангии миллат нақши муҳим мебозад. Истиқлоли давлатӣ бидуни такя ба хотираи таърихӣ ва худшиносии миллӣ моҳияти комили худро пайдо карда наметавонад, зеро миллате, ки сарчашмаҳои шинохти гузашта ва мероси маънавии худро аз даст медиҳад, дар муайян намудани самтҳои рушди ояндаи худ низ бо мушкилот рӯ ба рӯ мегардад. Аз ин лиҳоз, Китобхонаи миллӣ ҳамчун «институти хотира» на танҳо захираҳои таърихию фарҳангиро ҳифз менамояд, балки пайванди маънавӣ ва тамаддунии гузашта, имрӯз ва ояндаи миллатро таъмин месозад.

Китобхонаи миллӣ дар таҳкими худшиносии миллӣ, ташаккули тафаккури давлатдорӣ ва рушди фарҳанги маънавии ҷомеа нақши муҳим дорад. Тавассути ташкил ва баргузории маҳфилҳои илмӣ-адабӣ, конференсияҳои илмӣ, намоишгоҳҳои китобӣ, мулоқотҳо бо олимон, адибон ва намояндагони аҳли зиё, инчунин муаррифии осори марбут ба истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ, таърих ва фарҳанги миллӣ, ин муассиса барои баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа, махсусан насли ҷавон, саҳми назаррас мегузорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои босуръати иттилоотӣ ва фарҳангӣ метавонанд ба низоми арзишҳои миллӣ таъсир расонанд, Китобхонаи миллӣ ҳамчун маркази боэътимоди ҳифз, интиқол ва тарғиби донишҳои таърихию фарҳангӣ вазифаи муҳими маърифатӣ, тарбиявӣ ва ҳувиятсозии худро амалӣ менамояд.

Дар густариши фазои илмӣ, рушди муҳити маърифатӣ ва таҳкими фарҳанги мутолиа Китобхонаи миллӣ нақши калидӣ дорад. Ҷомеаи муосир, ки бар пояи дониш, иттилоот ва таҳқиқоти илмӣ ташаккул меёбад, танҳо дар сурати ҳамкории самаранок ва ҳамоҳангии фаъолияти ниҳодҳои илмӣ, таълимӣ ва фарҳангӣ метавонад ба рушди устувор ноил гардад. Китобхонаи миллӣ барои муҳаққиқон, донишмандон, донишҷӯён, омӯзгорон ва дигар гурӯҳҳои касбии ҷомеа шароити мусоиди иттилоотӣ ва илмӣ фароҳам оварда, заминаи заруриро барои омӯзиш ва таҳқиқи масъалаҳои марбут ба давлатдорӣ, таърих, фарҳанг, ҷомеашиносӣ ва сиёсати миллӣ таъмин менамояд. Ин самти фаъолияти китобхона дар шароити истиқлолияти давлатӣ аҳаммияти махсус касб мекунад, зеро пойдории давлатдорӣ ва рушди ҷомеа на танҳо ба омилҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, балки ба сатҳи рушди тафаккури илмӣ, таҳқиқоти назариявӣ ва ташаккули донишҳои бунёдӣ низ вобастагии мустақим дорад.

Қайд намудан лозим аст, ки Китобхонаи миллӣ дар тарғиб, муаррифӣ ва ҳифзи дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ нақши муҳим ва муассир дорад. Маводи нашршуда оид ба 35 соли Истиқлолияти давлатӣ нишон медиҳад, ки ин давра ҳамчун марҳалаи муҳими ташаккул ва таҳкими давлатдории муосир, пойдории ваҳдати миллӣ ва фароҳам овардани заминаҳои рушди устувори кишвар арзёбӣ мегардад. Аз ин рӯ, фаъолияти Китобхонаи миллӣ дар самти муаррифии китобҳо, асарҳои илмӣ ва дигар маводи иттилоотии марбут ба истиқлоли давлатӣ, давлатдории миллӣ, ваҳдати миллӣ ва арзишҳои фарҳангии ҷомеа на танҳо хусусияти маърифатӣ дорад, балки ҳамчун ҷузъи муҳими сиёсати ҳифз ва таҳкими арзишҳои миллӣ баромад менамояд. Дар чунин замина, Китобхонаи миллӣ ба фазои муҳими муколамаи илмӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ табдил ёфта, барои таҳкими робитаи маънавии байни наслҳо ва идомаи мероси таърихию фарҳангии миллат замина фароҳам меорад.

Дар шароити рушди босуръати равандҳои рақамикунонии ҷомеа, Китобхонаи миллӣ ҳамчун ниҳоди муҳими маърифатӣ вазифаҳои нав ва аҳаммияти хоссаи стратегӣ касб менамояд. Муассиса бо мутобиқ намудани фаъолияти худ ба талаботи замони муосир, рушди захираҳои электронии иттилоотӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои васеи дастрасӣ ба дониш, дар густариши фазои маърифатӣ ва иттилоотии кишвар саҳми назаррас мегузорад. Ин раванд собит месозад, ки истиқлоли миллӣ на танҳо ҳифз ва идомаи анъанаҳои таърихию фарҳангӣ, балки қобилияти ҷомеа барои ҳамоҳанг сохтани арзишҳои миллӣ бо дастовардҳои тамаддуни муосир ва ворид шудан ба фазои иттилоотии ҷаҳонӣ мебошад. Аз ин лиҳоз, Китобхонаи миллӣ ҳамчун пайванди миёни мероси таърихию фарҳангӣ ва тамаддуни рақамӣ баромад намуда, дар ҳифз, таҷдид ва интиқоли сармояи маънавии миллат ба наслҳои оянда нақши муҳим мебозад.

Аз ин лиҳоз, агар истиқлоли давлатӣ ҳамчун пояи асосии давлатдории миллӣ арзёбӣ гардад, пас Китобхонаи миллӣ яке аз ниҳодҳои муҳими маънавӣ ва фарҳангии таҳкими ин давлатдорӣ ба шумор меравад. Маҳз тавассути китоб, дониш, таҳқиқоти илмӣ ва ҳифзи ҳофизаи таърихӣ истиқлолияти миллӣ мазмуни амиқи иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва тамаддунӣ пайдо менамояд. Китобхонаи миллӣ ҳамчун ниҳоди бонуфузи фарҳангӣ на танҳо дар ҳифз ва муаррифии мероси маънавии миллат саҳм мегузорад, балки барои ташаккули насли соҳибмаърифат, дорои худшиносии миллӣ, ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Дар фарҷоми таҳлил метавон таъкид намуд, ки 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо як санаи муҳими таърихӣ, балки фурсати арзишманд барои бознигарии илмӣ, таҳлили воқеъбинона ва арзёбии марҳалаҳои тайшудаи давлатсозии миллӣ ба шумор меравад. Дар ин раванди таърихӣ Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллӣ» ҳамчун ниҳоди муҳими ҳифзи ҳофизаи миллӣ, маркази илму маърифат ва омили таҳкими худшиносии ҷамъиятӣ нақши назаррас дорад. Зеро рушди фарҳанги китобхонӣ, густариши таҳқиқоти илмӣ ва эҳтиром ба мероси хаттӣ аз омилҳои муҳими таҳкими пояҳои маънавии истиқлолияти давлатӣ маҳсуб меёбанд. Аз ин рӯ, Китобхонаи миллӣ дар низоми давлатдории муосири тоҷикон на танҳо як муассисаи фарҳангӣ, балки яке аз ниҳодҳои стратегии ҳифзи арзишҳои миллӣ, таҳкими ваҳдати иҷтимоӣ ва фароҳам овардани заминаҳои рушди устувори маънавии ҷомеа мебошад.

Муҳаммад САФАРОВ,

номзади илмҳои педагогӣ,

муовини сардори Маркази «Тоҷикшиносӣ»-и

Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллӣ»-и

Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.