Мутолиаи китоб ва омӯзиши технологияҳои нав: Заминаи рушди мудирияти муосир

376

«Китоб манбаи асосии дониш, маърифат ва муҳимтарин воситаи ташаккули тафаккури инсон мебошад.»

Эмомалӣ Раҳмон

Дар асри XXI сармояи асосии ҳар як давлат на захираҳои табиӣ, балки дониш, малака ва қобилияти истифодаи технологияҳои нав мебошад. Бо рушди иқтисоди рақамӣ ва густариши зеҳни сунъӣ талабот нисбат ба роҳбарону кормандони муассисаҳо низ тағйир ёфтааст. Имрӯз мудирияти муассисаҳо танҳо бо таҷрибаи амалии чандинсола маҳдуд намешавад, балки аз сатҳи дониш, фарҳанги мутолиа ва қобилияти истифодаи технологияҳои муосир вобастагии мустақим дорад.

Дар ин замина, мутолиаи китоб ва омӯзиши технологияҳои нав ду унсури ҷудонашавандаи рушди идоракунии самаранок ба ҳисоб мераванд. Агар китоб инсонро соҳиби ҷаҳонбинии васеъ, тафаккури таҳлилӣ ва фарҳанги касбӣ гардонад, технологияҳои нав ба ӯ имконият медиҳанд, ки ин донишро дар амал бо суръат ва самаранокии бештар татбиқ намояд.

Чуноне ки Низомулмулк дар асари машҳури худ «Сиёсатнома» таъкид мекунад: «Ҳар ҷо илм бошад, он ҷо адолат ва ободӣ бештар хоҳад буд.» Ин андеша бар он далолат мекунад, ки пояи ҳар гуна мудирияти муваффақ дониш, хирад ва таҷрибаи андӯхтаи инсон аст. Роҳбаре, ки аз илму маърифат баҳравар буда, пайваста ба мутолиа машғул мешавад, на танҳо ҷаҳонбинии васеъ пайдо мекунад, балки қобилияти таҳлил, арзёбии воқеии вазъият ва қабули қарорҳои оқилонаро соҳиб мегардад.

Аз ин нуқтаи назар метавон хулоса кард, ки самаранокии мудирият пеш аз ҳама ба сатҳи дониш, тафаккури таҳлилӣ ва фарҳанги мутолиаи роҳбар вобаста аст. Омӯзиши осори илмӣ, таҷрибаи пешқадами давлатҳои муваффақ ва дастовардҳои нави илмӣ-техникӣ ба роҳбар имкон медиҳад, ки аз усулҳои муосири идоракунӣ истифода бурда, фаъолияти муассисаро мутобиқ ба талаботи замон ба роҳ монад. Дар шароити рушди босуръати технологияҳои рақамӣ ва рақобати афзояндаи ҷаҳонӣ танҳо роҳбаре метавонад муассисаро ба пешрафт раҳнамун созад, ки донишомӯзиро ба одати ҳамешагӣ табдил дода, аз китоб ҳамчун сарчашмаи асосии маърифат ва аз технологияҳои нав ҳамчун воситаи такмили мудирият самаранок истифода намояд.

НАҚШИ КИТОБ ДАР ТАШАККУЛИ ТАФАККУРИ СТРАТЕГӢ

Аз замонҳои қадим китоб воситаи асосии интиқоли дониш ва таҷрибаи инсоният буд. Пешрафти тамаддунҳо низ маҳз ба рушди илму маърифат ва фарҳанги китобхонӣ алоқаманд мебошад.

Имрӯз низ, сарфи назар аз рушди босуръати интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ, китоб арзиши худро гум накардааст. Баръакс, дар муҳити мудирияти давлатӣ ва ташкилотҳои илмӣ мутолиаи китоб ҳамчун воситаи ташаккули тафаккури стратегӣ аҳаммияти бештар касб намудааст.

ТАҲЛИЛИ БЕҲТАР: Тадқиқотҳои байналмилалӣ нишон медиҳанд, ки роҳбароне, ки пайваста китоб мехонанд, қобилияти беҳтари таҳлили масъалаҳо, қабули қарорҳои муътадил ва мутобиқшавӣ ба тағйиротро доранд.

МАҲОРАТИ МУОШИРАТ: Мутолиа доираи луғат, маҳорати муошират, фарҳанги мудирият ва қобилияти ҳалли масъалаҳои мураккабро тақвият медиҳад.

ТАМАРКУЗ ВА ХОТИРА: Китоб ҳамчунин хотира, диққат ва қобилияти тамаркузи инсонро рушд медиҳад. Дар муҳите, ки ҳар рӯз ҳазорҳо иттилооти кутоҳ паҳн мешаванд, мутолиа ба инсон имкон медиҳад, ки фикрро амиқ таҳлил намуда, аз рӯйи далелҳо хулоса барорад.

РАҚАМИКУНОНӢ имрӯз яке аз муҳимтарин самтҳои рушди идоракунии давлатӣ ва муассисаҳои илмӣ мебошад. Гардиши электронии ҳуҷҷатҳо, базаҳои рақамии маълумот, китобхонаҳои электронӣ, таҳлили додаҳо ва истифодаи зеҳни сунъӣ тарзи фаъолияти муассисаҳоро тағйир додаанд.

Тибқи арзёбиҳои созмонҳои байналмилалӣ, рақамикунонии хидматрасониҳо метавонад вақти иҷрои баъзе амалиётҳои маъмуриро ба таври назаррас коҳиш диҳад, хатоҳои инсонӣ ва хароҷоти мудириятро кам намояд. Ин нишон медиҳад, ки омӯзиши технологияҳои нав дигар интихоби ихтиёрӣ нест, балки талаботи фаъолияти касбӣ мебошад.

Баъзан чунин андеша вуҷуд дорад, ки рушди технология аҳаммияти китобро коҳиш медиҳад. Дар асл чунин нест, зеро технология танҳо тарзи дастрасӣ ба донишро тағйир медиҳад, аммо худи донишро ҷойгузин карда наметавонад. Агар китоб муҳтавои илмиро пешниҳод кунад, технология имконияти зуд дастрас кардан, нигоҳ доштан ва паҳн намудани онро фароҳам меорад.

Масалан, китобхонаҳои рақамӣ имрӯз миллионҳо китоб, дастхат ва мақолаҳои илмиро барои муҳаққиқон аз ҳар нуқтаи ҷаҳон дастрас месозанд. Яъне технология арзиши китобро коҳиш надода, баръакс доираи истифодаи онро васеъ намудааст.

САҲМИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ ВА ТАШАББУСҲОИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллӣ» ҳамчун маркази бузурги илмӣ ва фарҳангӣ дар татбиқи сиёсати давлатии рушди мутолиа ва рақамикунонӣ нақши муҳим дорад. Имрӯз дар китобхона на танҳо китобҳои чопӣ, балки захираҳои электронии илмӣ, каталогҳои рақамӣ, пойгоҳҳои библиографӣ ва хизматрасониҳои фосилавӣ низ рушд меёбанд..

Марказҳои илмии китобхона низ метавонанд бо ташкили семинарҳо, омӯзишҳои кӯтоҳмуддат ва барномаҳои такмили ихтисос сатҳи саводнокии рақамии кормандонро баланд бардоранд. Ин гуна иқдомҳо ба рушди фарҳанги омӯзиши бардавом мусоидат мекунанд.

Солҳои охир бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон озмунҳои ҷумҳуриявӣ, аз ҷумла «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Илм – фурӯғи маърифат» ва «Тоҷикистон – Ватани азизи ман» баргузор мегарданд. Ин ташаббусҳои арзишманд ба рушди фарҳанги китобхонӣ, баланд бардоштани сатҳи дониш, густариши ҷаҳонбинии илмӣ ва дарёфти истеъдодҳои ҷавон равона шудаанд.

«Ояндаи давлат ва ҷомеа аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва фарҳанги ҷавонон вобастагии мустақим дорад»,- фармуданд муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

ПЕШНИҲОДҲО БАРОИ БАЛАНД БАРДОШТАНИ САМАРАНОКИИ МУДИРИЯТ:

  • Ташкили муҳити доимии мутолиа дар муассисаҳо;
  • Баргузор намудани муаррифии китобҳои нави илмӣ ва идоракунӣ;
  • Омӯзиши мунтазами технологияҳои рақамӣ барои кормандон;
  • Рушди китобхонаҳои электронӣ ва пойгоҳҳои иттилоотӣ;
  • Истифодаи зеҳни сунъӣ ҳамчун воситаи ёрирасон дар таҳлили маълумот ва хидматрасонӣ;
  • Дастгирии ташаббусҳои илмӣ оид ба рақамикунонии мероси фарҳангӣ;
  • Ҷорӣ намудани фарҳанги омӯзиши пайваста ҳамчун қисми муҳими фаъолияти ҳар як корманд.

Имрӯз рушди устувори ҳар як муассиса пеш аз ҳама ба рушди сармояи инсонӣ вобаста аст. Ин сармоя танҳо дар сурате ташаккул меёбад, ки фарҳанги мутолиа ва омӯзиши технологияҳои нав ҳамзамон рушд ёбанд. Китоб ҷаҳонбинӣ, тафаккур ва ахлоқи касбиро инкишоф медиҳад, технология бошад, имконияти истифодаи самараноки ин донишро дар амал фароҳам месозад. Аз ин рӯ, мутолиаи пайваста ва омӯзиши технологияҳои муосир бояд ба ҷузъи ҷудонашавандаи фаъолияти ҳар як роҳбар ва корманд табдил ёбад.

Искандарзода Орзуҷон, сардори

Маркази «Тоҷикшиносӣ»

Маҳмадвалӣ Зиёев, сармутахассиси

Маркази «Тоҷикшиносӣ»