«Нури хирад дар масири таърих»: Қадршиносӣ аз корномаи илмии устод Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ
Китоби «Нури хирад дар масири таърих: маҷмуаи мақолаҳо ва хотираҳо» дар натиҷаи пажӯҳишҳои илмии Маркази «Тоҷикшиносӣ»-и Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳия ва нашр гардид. Ин иқдом дар ҷараёни омодасозии дастури библиографии «Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ Қурбонзода: китобномаи шарҳиҳолӣ» роҳандозӣ шуда, ба гиромидошти мероси илмӣ ва арҷгузорӣ ба корномаи пурмаҳсули муаррихи маъруф, энсиклопедист ва яке аз поягузорони мактаби шарқшиносии муосири тоҷик – устод Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ бахшида шудааст.
Ин иқдом дар доираи татбиқи банди 2.6-и Низомномаи Маркази «Тоҷикшиносӣ» (аз 28 апрели соли 2023) оид ба «Таҳия ва нашри феҳристҳои чопӣ ва электронӣ доир ба масоили тоҷикшиносӣ (Библиографияи тоҷикшиносӣ)» амалӣ гардид. Азбаски тибқи стандартҳои нави Китобхонаи миллӣ (аз соли 2025) дар китобномаҳои шарҳиҳолӣ танҳо тасвири библиографии аснод бо ҳамроҳии як мақолаи муқаддимавӣ инъикос меёбанд, маҷмуаи мазкур дар шакли алоҳида таҳия шуд, то ҷанбаҳои таърихӣ ва хотироти марбут ба зиндагиномаи устодро ба таври муфассал фаро гирад.
Мақолаҳои маҷмуа, ки аз ҷониби олимон, ҳамкасбон ва шогирдони устод гирдоварӣ шудаанд, симои ӯро ба ҳайси пажӯҳишгари нуктасанҷ, инсони хоксор ва ватанпарвар бозтоб медиҳанд. Ин маҷмуа ба фасли дуюми китобнома – «Адабиёт оид ба рӯзгор ва фаъолияти Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ» – ҷанбаи илмии бештаре бахшида, маълумоти дақиқро доир ба зиндагинома ва фаъолияти ӯ такмил ва тақвият додааст..
Паҳлуҳои фаъолияти устод:
- МАКТАБИ ИЛМӢ: Пажӯҳишҳо нишон медиҳад, ки Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ вориси асили мактаби бузурги академик Муҳаммад Осимӣ дар ҷодаи донишноманигорӣ мебошад.
- НАВОВАРӢ ДАР ТАЪРИХНИГОРӢ: Соли 1989 бо пешниҳоди барномаи нави таълимӣ, устод талош кард, ки таърихи давлатҳои Ғуриён, Куртҳо ва Сарбадорон ба барномаҳои таълимӣ шомил карда шавад.
- Нашри «Таъриху-р-русул ва-л-мулук»-и Табарӣ, «Таърихи Бухоро»-и Наршахӣ ва махсусан «Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик» аз дастовардҳои муҳими ӯст.
НАВОВАРИҲОИ ИЛМИИ МАҶМУА:
- Консепсияи истиқлоли таърихӣ: Заминагузорӣ ба консепсияи нави худшиносии миллӣ дар даврони истиқлол.
- Методологияи «Манбаъшиносии матнмеҳвар»: Табдил додани усули анъанавии таҳияи матнҳо ба тавсифи муқоисавии илмӣ.
- Таҷдиди ҷуғрофиёи таърихӣ: Таҳқиқи силсилаи давлатдориҳои тоҷикӣ пас аз Сомониён ҳамчун идомаи мантиқии анъанаи сиёсии тоҷикон.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҷасорат ва иродаи устувори устод дар солҳои душвори ҷанги дохилӣ барои ҳифзи «ганҷинаи дастнависҳои миллӣ» аз хатари нобудӣ нақши ҳалкунанда доштааст.
Хулоса, китоби «Нури хирад дар масири таърих» арҷгузориест ба заҳматҳои шабонарӯзии донишманди фидоӣ – устод Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Муҳаққиқону ҳаводорони илм метавонанд барои ошноӣ бо рӯзгор ва корномаи устод аз ин маҷмуа дар толорҳои хониши Китобхонаи миллӣ ба таври васеъ баҳрабардорӣ намоянд.
Маҳмадвалӣ ЗИЁЕВ, сармутахассиси
Маркази «Тоҷикшиносӣ»