Андарзи Низомии Ганҷавӣ.  Дар боби сухан ва суханварон

Ёдгоре, к-аз одамизод аст,

Сухан аст, он дигар ҳама бод аст.

Бингар аз ҳар чӣ офарид Худой,

То аз ӯ ҷуз сухан чӣ монд ба ҷой? 

*****

Сухане к-ӯ чу рӯҳ беайб аст,

Хозини ганҷхонаи ғайб аст.

*****

Қофиясанҷон, ки сухан баркашанд,

Ганҷи ду олам ба сухан даркашанд.

Хоса калиде, ки дари ганҷрост,

Зери забон марди сухансанҷрост.

Он, ки тарозуи сухан сахта кард,

Бахтваронро ба сухан бахта кард.

*****

Булбули аршанд суханпарварон,

Боз чӣ монанд ба он дигарон,

З-оташи фикрат чу парешон шаванд,

Бо малак аз ҷумлаи хешон шаванд.

*****

Ҷунбиши аввал, ки қадам баргирифт,

Ҳарфи нахустин зи сухан дар гирифт.

Бе сухан овозаи олам набуд,

Ин ҳама гуфтанду сухан кам набуд.

*****

Пардае розе, ки суханпарварист,

Сояе аз сояи пайғамбарист.

Пешу пасе бист сафи кибирё,

Пас шуаро омаду пеш анбиё.

*****

Дар луғати ишқ сухан ҷони мост,

Мо суханем, он талаб айвони мост.

Мо, ки назар бар сухан афкандаем,

Мурдаи ӯ симу бад ӯ- зиндаем.

*****

То нагӯйӣ суханварон мурданд.

Сар ба оби сухан фурӯ бурданд.

Чун барӣ номи ҳар киро хоҳӣ,

Сар барорад зи об чун моҳӣ!

*****

Ниҳон  кай бошад аз ту ҷилвасозӣ,

Ки дар ҳар байт гӯяд бо ту розе.

Пас аз сад сол агар гӯйӣ: -Куҷо ӯ?

Зи ҳар байте нидо хезад, ки “ҳо” ӯ!

*****

К-он сухани мову зари хеш дошт,

Ҳар ду ба саррофи сухан пеш дошт,

К-аз сухани тозаву зарри куҳан

Ҳар ду чӣ беҳ? Гуфт:-Сухан беҳ, сухан!

*****

Шеър туро садрнишонӣ диҳад,

Салтанати мулки маъонӣ диҳад.

Шеър барорад ба амирет ном,

К-ашшуарои умаро алкалом.

*****

Сухан гуфтани бикр ҷон суфтан аст.

На ҳар кас сазои сухан гуфтан аст.

*****

Чӣ пиндорӣ, ай марди осонниюш,

Ки осон пур аз дур (р) тавон кард гӯш.

Гар анҷир хӯри мурғ будӣ фароҳ,

Намондӣ як анҷир бар ҳеҷ шох!

*****

Сухан гавҳар шуду гӯянда ғаввос,

Ба сахтӣ дар каф ояд гавҳари хос.

Зи гавҳар гуфтанд устодон ҳаросанд,

Ки қиматмандии гавҳар шиносанд.

*****

Садрнишинтар зи сухан нест кас,

Давлати ин мулк суханрост бас.

Ҳар чи на дил бехабар аст аз сухан,

Шарҳи сухан беҳтар аст аз сухан!

*****

Беҳ, ки сухан  дерписанд оварӣ,

То сухан аз дасти баланд оварӣ,

Ҳар чи дар ин парда нишонат диҳанд,

Гар написандӣ, беҳ аз онат диҳанд.

*****

Сухан пӯлод кун чун сиккаи зар,

Бад-ин сикка дирамро сикка мебар,

Нахуст оҳангарӣ бо теғ бинмой,

Пас он гаҳ сайқалеро кор фармой.

*****

Бо он, ки сухан ба лутф об аст,

Кам гуфтани ҳар сухан савоб аст.

Об арчи ҳама зулол хезад,

Аз хӯрдани пур малол хезад.

МАНБАЪ: Низомии Ганҷавӣ. “Ҳазору як андарз”. Душанбе,  2007.

Таҳияи: Баргигул Наботова,
шуъбаи хизматрасонӣ ба шахсони
имконияташон маҳдуд.