Саҳми Мирзо Турсунзода дар инкишофи адабиёти миллӣ ва густариши робитаҳои фарҳангӣ

Мирзо Турсунзода на танҳо ҳамчун шоири шаҳир, балки ба сифати арбоби бузурги давлатӣ ва ҷамъиятию сиёсӣ, ба ҳайси Раиси Кумитаи якдилии мамлакатҳои Осиё ва Африқо дар тамоми олами мутамаддин шуҳрат дошт.

Эмомалӣ Раҳмон

Мирзо Турсунзода яке аз чеҳраҳои барҷастаи адабиёти муосири тоҷик мебошад, ки дар асри ХХ ҳамчун шоир, мутафаккир ва ходими ҷамъиятӣ шуҳрат ёфтааст. Ӯ бо эҷодиёти ғании худ ба рушди адабиёти миллӣ саҳми бузург гузошта, ҳамзамон барои густариши робитаҳои фарҳангии Тоҷикистон бо дигар кишварҳо нақши муҳим бозидааст.

Фаъолияти адабии Мирзо Турсунзода аз солҳои 30-юми асри XX оғоз мегардад. Аввалин шеърҳояш дар рӯзномаву маҷаллаҳои давр чоп мешуданд. Ӯ зуд миёни хонандагон маъруф гардид, зеро шеърҳояш содда, равон ва пур аз эҳсоси ватандӯстӣ буданд. Дар солҳои аввали эҷод ӯ бештар дар бораи зиндагии мардум, меҳнат, табиати Тоҷикистон ва рӯҳияи навсозии ҷомеа менавишт. Шеърҳои ӯ аз умед ба ояндаи дурахшон ва бовар ба қувваи инсон саршор буданд.

Яке аз самтҳои асосии эҷодиёти Турсунзода тарғиби сулҳ, дӯстии халқҳо ва ҳамзистии осоишта мебошад. Ӯ пас аз сафарҳояш ба кишварҳои гуногун, аз ҷумла Ҳиндустон, Афғонистон, Чин ва давлатҳои аврупоӣ, таассуроти худро дар шакли шеърҳо ва достонҳо ифода мекард. Дар ин сафарҳо ӯ вазъи зиндагии халқҳои гуногунро дида, масъалаҳои мустамликадорӣ, зулми иҷтимоӣ ва нобаробариро инъикос менамуд. Машҳуртарин асарҳои ӯ, аз қабили «Қиссаи Ҳиндустон», «Ман аз Шарқи озод», «Чароғи абадӣ», «Садои Осиё» ва дигарҳо на танҳо арзиши баланди адабӣ, балки паёми қавии башардӯстона ва сиёсӣ низ доранд. Ӯ дар ин асарҳо сулҳ, озодӣ ва баробарии халқҳоро таблиғ менамуд.

Эҷодиёти Мирзо Турсунзода хеле гуногунҷабҳа буда, як қатор самтҳои муҳими фикриро дар бар мегирад. Пеш аз ҳама, мавзуи Ватан ва ватандӯстӣ ҷойгоҳи марказӣ дорад. Тоҷикистон дар ашъори ӯ ҳамчун диёри зебо, сарзамини меҳнатдӯст ва манбаи илҳом тасвир мешавад. Дуюм, мавзӯи сулҳ ва дӯстии халқҳо мебошад, ки шоир онро ҳамчун шарти асосии рушди инсоният мебинад. Сеюм, масъалаи меҳнат ва зиндагии инсон, ки дар он кору заҳмат ҳамчун неруи созанда ва асоси пешрафти ҷомеа баррасӣ мешавад. Чорум, мақоми зан дар ҷомеа, ки Турсунзода онро бо эҳтиром ва арзиши баланди иҷтимоӣ тасвир мекунад. Панҷум, табиат ва зебоии диёр, ки дар ашъори ӯ бо эҳсоси баланди эстетикӣ ва муҳаббати самимӣ инъикос ёфтааст.

Мирзо Турсунзода дар муҳити иҷтимоиву фарҳангии давраи нав ба воя расида, аз хурдӣ ба шеър ва адабиёт шавқ пайдо намуд. Шиносоӣ бо адабиёти классикии форсу тоҷик ва фарҳанги мардумӣ ба ташаккули ҷаҳонбинии ӯ таъсири амиқ расонд. Вай фаъолияти эҷодии худро дар даврае оғоз кард, ки адабиёти тоҷик дар ҷустуҷӯи роҳҳои нави рушд қарор дошт.

Турсунзода дар рушди адабиёти миллӣ нақши муҳим бозид. Ӯ тавонист анъанаҳои адабиёти классикиро бо шакл ва мазмуни нав пайваст намояд ва ба шеър мазмуни иҷтимоӣ ва инсонпарварона бахшад. Ашъори ӯ бо забони сода, равон ва пурмаъно навишта шуда, ба дили хонанда таъсири амиқ мерасонад. Мавзӯъҳои асосии эҷодиёти ӯ ватандӯстӣ, сулҳ, дӯстии халқҳо ва арзишҳои инсонӣ мебошанд.

Дар осори маъруфи ӯ, аз ҷумла “Қиссаи Ҳиндустон” ва “Ман аз Шарқи озод”, масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ ва байналмилалӣ инъикос ёфтаанд. Ӯ дар шеърҳои худ симои инсони озодандеш ва сулҳпарварро тасвир намуда, ба аҳамияти ҳамзистии осоишта байни халқҳо таъкид мекунад. Ин паҳлӯи эҷодиёти ӯ адабиёти тоҷикро ба сатҳи умумибашарӣ баровард.

Мирзо Турсунзода шахсияте буд, ки тамоми ҳаёт ва фаъолияти худро ба хизмат ба халқ, рушди фарҳанг ва таҳкими арзишҳои инсонӣ бахшидааст. Ӯ бо ашъори худ на танҳо адабиёти тоҷикро ғанӣ гардонд, балки паёми сулҳ ва дӯстиро ба тамоми ҷаҳон расонд. Имрӯз дар шароити ҷаҳонишавӣ, аҳамияти осори ӯ боз ҳам бештар мегардад, зеро арзишҳое, ки ӯ тарғиб мекард — сулҳ, дӯстӣ, адолат ва инсонгароӣ — барои тамоми инсоният зарур ва муҳим мебошанд. Мероси ӯ то абад ҳамчун рамзи муҳаббат ба Ватан, инсоният ва фарҳанг дар таърихи адабиёти тоҷик боқӣ хоҳад монд.

Яке аз саҳмҳои муҳимми Мирзо Турсунзода густариши робитаҳои фарҳангӣ мебошад. Ӯ ҳамчун намояндаи адабиёти тоҷик ба бисёр кишварҳо сафар карда, дар ҳамоишҳо ва конфронсҳои байналмилалӣ иштирок менамуд. Дар ин мулоқотҳо ӯ фарҳанг ва адабиёти тоҷикро муаррифӣ карда, ҳамзамон бо дастовардҳои фарҳангии дигар халқҳо шинос мешуд. Ин фаъолиятҳо ба таҳкими дӯстии халқҳо ва густариши ҳамкории фарҳангӣ мусоидат намуданд.

Илова бар ин, Турсунзода ҳамчун роҳбари Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон фаъолияти назаррас анҷом дод. Ӯ барои рушди адабиёт, дастгирии адибони ҷавон ва фароҳам овардани муҳити эҷодӣ саҳми калон гузошт. Дар давраи роҳбарии ӯ адабиёти тоҷик ба марҳилаи нави рушд ворид гардид.

Хулоса, Мирзо Турсунзода ҳамчун шоири бузург ва шахсияти фарҳангӣ дар таърихи адабиёти тоҷик ҷойгоҳи махсус дорад. Саҳми ӯ дар рушди адабиёти миллӣ ва густариши робитаҳои фарҳангӣ на танҳо барои замони худ, балки барои наслҳои оянда низ аҳамияти калон дорад. Эҷодиёти ӯ то имрӯз рамзи сулҳ, дӯстӣ ва ифтихори миллӣ ба ҳисоб меравад.

Зуҳуров Абдухолиқ,
мутахассиси шуъбаи Дастхатҳои Шарқ
ва китобҳои нодири Муассисаи давлатии
“Китобхонаи миллӣ”–и Дастгоҳи иҷроияи
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.