Осори  устод Турсунзода -чароғи раҳнамои маънавиёт

2 – Май ба зодрӯзи арбоби ҷамъиятиву сиёсӣ, Шоири халқии Тоҷикистон, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон, Қаҳрамони меҳнати сотсиалистӣ, Қаҳрамони Тоҷикистон, собиқ раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, собиқ раиси Кумитаи якдилии халқҳои Осиё ва Африқо, барандаи Ҷоизаи байналмилалии ба номи Неҳру, Ҷоизаи давлатии СССР, Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ ва тарҷумон, шоири шаҳир, устод Мирзо Турсунзода  115 сол пур шуд.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки маҳз бо ибтикори он кас Мирзо Турсунзода созовори унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон сазовор гаштааст, дар бораи фаъолияти адабию сиёсии ин шоири баландмақоми миллати тоҷик чунин мегӯянд: «Муҳаббати поки устод Турсунзода ба сарзамини аҷдодӣ, обу хоки Ватан, бешубҳа, барои наслҳои зиёди миллат ҳамчун намунаи олии ибрат хизмат хоҳад кард. Устод Мирзо Турсунзода ба таърихи адабиёти муосири тоҷик ҳамчун шоири навпардозе, ки ваҳдати халқу Ватанро бо суханони ҷаззобу таъсирбахш васф кардааст, ворид шудааст. Ғояҳои олии ягонагии ёру диёр, муҳаббати гарми ватандорӣ, садоқат ба сарзамини ҳамешабаҳори тоҷикон дар эҷодиёти Мирзо Турсунзода махсусан дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳон пурраю мукаммал ба зуҳур омаданд.

Шоир дар ин давра образҳои фарзандони бошараф, ҷасур ва далерро офарида, робитаи майдони ҷанг ва ақибгоҳ, қаҳрамониҳои ҷанговарон ва диловариҳои мардуми меҳнаткаш, ваҳдату ягонагии халқҳоро ҳамчун омили муҳими галаба бар фашизм нишон дод. Шеъри Мирзо Турсунзода шеъри миллат ва шеър барои инсоният аст. Тамоми зиндагии ӯ тимсоли хизмати содиқонаи як фарди зиёӣ ба нафъи халқу Ватани хеш мебошад.

Устод Мирзо Турсунзода воқеан Қаҳрамони Тоҷикистон аст. Меҳри ӯ дар ошёни баландтарин – дили халқ маъво гирифтааст ва халқ хотираи неки фарзанди маҳбуби хешро то абад ҳифз хоҳад кард».
Қаҳрамони Тоҷикистон, арбоби давлатии сиёсӣ, муаррихи бузурги тоҷик аллома Бобоҷон Ғафуров, ки чанд муддат сарварии Ҷумҳурии Советӣ Сотсиалистии Тоҷикистонро дар дӯш доштанд ва худ китоби «Тоҷикон»-таърихи миллати тоҷикро навиштаанд, дар бораи М. Турсунзода мегӯянд: «Шумо (М.Турсунзода) дар ҳақиқат ҳам вориси арзанда ва қонунии ганҷинаи бузурги назми ҳазорсолаи халқамон, шараф ва ифтихори адабиёти тоҷик мебошед…»

Мирзо Турсунзода яке аз чеҳраҳои барҷастаи адабиёти тоҷик буда, осори гаронбаҳои ӯ дар ташаккули маънавиёти ҷомеа, тарбияи ахлоқӣ ва боло бурдани ташаккули худшиносии миллӣ нақши ниҳоят муҳим дорад. Эҷодиёти ӯ, ки дар заминаи арзишҳои инсондӯстӣ, сулҳпарварӣ ва ватандӯстӣ бунёд ёфтааст, то имрӯз аҳамияти худро гум накарда, барои наслҳои гуногун ҳамчун манбаи илҳом ва тарбия хизмат мекунад.

Маънавиёт яке аз сутунҳои асосии рушди ҳар як ҷомеа мебошад. Дар ин замина, китобҳо ва маҷмӯаҳои шеърии Мирзо Турсунзода ҳамчун мактаби бузурги ахлоқиву тарбиявӣ баромад мекунанд. Аз ҷумла, осори маъруфи ӯ чун «Садои Осиё», «Ҳасани аробакаш», «Ҷони ширин», «Қиссаи Ҳиндустон», «Ман аз Шарқи озод» ва «Навои дил» дар ташаккули ҷаҳонбинии маънавии хонандагон нақши муҳим доранд.

Ин асарҳо бо мазмуни баланд ва ғояҳои инсонпарварона хонандаро ба зиндагии солим, эҳтироми инсон ва қадршиносии арзишҳои ахлоқӣ роҳнамоӣ мекунанд.

Яке аз мавзуъҳои марказии осори Мирзо Турсунзода сулҳ ва дӯстии халқҳо мебошад. Дар асари машҳури ӯ «Садои Осиё» идеяи ваҳдати халқҳо ва ҳамбастагии инсонҳо ба таври равшан таҷассум ёфтааст. Ин китоб ҳамчун рамзи сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ маъруф гардида, то имрӯз аҳамияти худро нигоҳ доштааст.

Ҳамчунин, дар асари «Қиссаи Ҳиндустон» шоир дӯстии байни халқҳоро тасвир намуда, эҳтиром ба фарҳангҳои гуногунро тарғиб мекунад. Ин гуна ғояҳо дар замони муосир низ хеле муҳим мебошанд.

Дар асарҳои Мирзо Турсунзода мавзуи ватандӯстӣ мавқеи муҳим дорад. Масалан, дар маҷмӯаи «Ман аз Шарқи озод» ҳисси ифтихор аз Ватан ва озодӣ хеле равшан инъикос ёфтааст. Шоир бо тасвири табиати зебо ва ҳаёти мардум муҳаббати самимии худро ба Ватан баён мекунад.

Инчунин, дар асари «Ҷони ширин» арзиши инсон ва муҳаббат ба зиндагӣ ба таври амиқ тасвир шудааст, ки он ба тарбияи рӯҳияи мусбат ва худшиносии шахсӣ мусоидат мекунад.

Осори Мирзо Турсунзода саршор аз ғояҳои ахлоқӣ мебошад. Масалан, дар достони «Ҳасани аробакаш» зиндагии як шахси одӣ ба таври хеле таъсирбахш тасвир шуда, арзишҳое чун меҳнатдӯстӣ, сабр ва ростқавлӣ тарғиб мегарданд.

Ҳамчунин, маҷмӯаи «Навои дил» бо мазмуни амиқи худ хонандаро ба худшиносӣ ва такомули маънавӣ даъват мекунад. Ин асарҳо нишон медиҳанд, ки инсон бояд на танҳо аз ҷиҳати моддӣ, балки аз ҷиҳати маънавӣ низ рушд намояд.

Китобҳои Мирзо Турсунзода на танҳо мазмуни баланд доранд, балки аз ҷиҳати бадеӣ низ хеле ғанӣ мебошанд. Забони шево ва услуби равони ӯ дар ҳамаи асарҳои зикршуда ба назар мерасад. Хондани чунин китобҳо завқи бадеии хонандаро баланд бардошта, онҳоро ба дунёи зебоии сухан ошно месозад.

Аз ҷумла, асарҳое мисли «Садои Осиё» ва «Ман аз Шарқи озод» бо тасвирҳои пурмазмун ва андешаҳои амиқ хонандаро ба андешаронӣ водор мекунанд.

Имрӯз ҷавонон ба роҳнамои маънавӣ ниёз доранд. Осори Мирзо Турсунзода метавонад чунин роҳнамо бошад. Китобҳои ӯ ҷавононро ба дӯст доштани Ватан, эҳтироми инсон ва зиндагии пурмазмун ҳидоят мекунанд.

Махсусан, асарҳое чун «Ҷони ширин» ва «Ҳасани аробакаш» барои тарбияи ахлоқии ҷавонон аҳамияти калон доранд. Онҳо ба ҷавонон мефаҳмонанд, ки арзишҳои ҳақиқии инсонӣ аз ҳама боло меистанд.

Дар маҷмӯъ, осори Мирзо Турсунзода ҳамчун ганҷинаи бузурги маънавӣ барои ҷомеаи тоҷик хидмат мекунад. Китобҳои ӯ, аз ҷумла «Садои Осиё», «Қиссаи Ҳиндустон», «Ман аз Шарқи озод», «Ҳасани аробакаш», «Ҷони ширин» ва «Навои дил» на танҳо арзиши адабӣ доранд, балки дар рушди маънавиёт, тарбияи ахлоқӣ ва ташаккули худшиносии миллӣ нақши калидӣ мебозанд.

Омӯзиш ва тарғиби ин осор барои бунёди ҷомеаи солим, фарҳангӣ ва пешрафта аҳамияти бузург дошта, мероси адабии шоир то абад дар қалби мардум боқӣ хоҳад монд.

Замира Ҳомидова,
корманди шуъбаи маълумотдиҳию
библиогирафии МД «Китобхонаи миллӣ»-и
Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.